Z cyklu: 

Jak nazywa się świat, w którym żyjemy?

“Konstytucja w kulturze Zachodu. Czy już państwo autorytarne?” 

- pierwsze seminarium z cyklu: “Jak nazywa się świat, w którym żyjemy?”, 

inspirowane książką Lauréline Fontaine, “La Constitution maltraitée”.


                                                                                         CBZ, 28 listopada 2023, Poznań, Aula Lubrańskiego, UAM, godz. 11.00

Lauréline FONTAINE jest  prawniczką, konstytucjonalistką; badaczką na Uniwersytecie Paryskim 1 Panthéon-Sorbonne. Autorka książki: “La Constitution maltraitée”, z przedmową prof. Alain Supiot; wyd. 2023.

Wprowadzenie

Konstytucja « źle traktowana » przez samych sędziów sądów konstytucyjnych – przestaje  być projektem socjalnym, przesuwając demokracje liberalne w kierunku państw autorytarnych. Lauréline Fontaine, francuska konstytucjonalistka, analizując kondycję prawną Rady Konstytucyjnej we Francji, przygląda się wymaganiom stawianym sędziom prawa, mającym stanowić gwarancję demokratycznego państwa prawa. Paralelnie do pytań formułowanych przez Lauréline Fontaine względem les sages de rue  Montpensier (mędrców – członków franc. RK), można zapytać o poziom niezależności, integralności, tożsamości polskich sędziów TK od początku jego istnienia i zastanowić nad ich wkładem w osiąganie równowagi między społeczeństwem a różnymi grupami i urzeczywistnianiem konstytucyjnej zasady sprawiedliwości, czyli de facto w dużej części prawa pracy. Czy problem intelektualnego ubóstwa sędziów konstytucyjnych jest także udziałem polskich „mędrców”? Czy o prawie, które “stanowią”, na pewno nie możemy powiedzieć, że „odbija” tanią sprawiedliwość (justice au rabais)? Jaki jest stopień krytycznego podejścia polskiej nauki prawa, spośród której do sądów konstytucyjnych także się rekrutuje?

Na to pytanie podczas pierwszego seminarium  z cyklu ”Jak nazywa się świat, w którym żyjemy”, będziemy szukali odpowiedzi z prof. Lauréline Fontaine, autorką książki: Konstytucja źle traktowana, ze wstępem prof. Alain Supiot.

Resumé

Pilier de la Ve République, le texte constitutionnel n’en est pas moins maltraité en permanence – et ce, par l’organe même censé en être le garant.

Si l’on évoque souvent la désaffection des Français à l’égard du politique, ce constat n’aboutit que rarement à une critique exigeante des institutions qui alimentent cette dynamique. C’est ce avec quoi Lauréline Fontaine entend rompre, en jetant une lumière crue sur la réalité de la justice constitutionnelle sous la Ve République. Au terme d’une enquête approfondie, elle pose un diagnostic accablant : loin d’être une véritable cour constitutionnelle, le Conseil constitutionnel demeure une instance essentiellement politique. Il ne constitue pas un « contre-pouvoir essentiel », mais une anomalie démocratique.

Au fil d’une réflexion solidement argumentée tant en fait qu’en droit, Lauréline Fontaine défait un à un les mythes qui entourent « les sages de la rue de Montpensier ». Pointant notamment l’absence d’une procédure contradictoire et de garde-fous qui les préservent des conflits d’intérêt, elle démontre que la manière dont la justice constitutionnelle est rendue en France est absolument incompatible avec les principes élémentaires de la démocratie et de l’État de droit.


Bloki tematyczne realizowane od roku 2023/24:


1.  Autorytaryzm: użycia i nadużycia polityczne a podejście analityczne 

Świat społeczny, jak pisał Pierre Bourdieu, to walki i rywalizacje o definiowanie i nazywanie rzeczywistości. W ramach tego bloku spotkań będziemy się zastanawiać nad tym, jakie procesy i zjawiska są według współczesnych badaczy uznawane za symptomatyczne dla aktualnego systemu, w którym - jak twierdzą niektórzy badacze - wojna i pokój są nie do odróżnienia. Podczas naszych seminariów odniesiemy się do następujących pytań: 


• Co jest istotą systemu autorytarnego? 

• Jakie przeobrażenia w organizacji państwa demokracji liberalnej świadczą o rodzącym się państwie autorytarnym?    

• Jakim kwestiom - prawnym czy społecznym - przypisuje się rozstrzygające znaczenie w diagnozach autorytaryzmu? 

• Jak jest rozumiany autorytaryzm w kulturze prawnej Europy Zachodniej i  Europy Wschodniej? 

• Czym różni się liberalizm od neoliberalizmu? 

• Dlaczego w polskiej debacie utożsamia się tradycję liberalizmu z neoliberalizmem i jakie są tego konsekwencje?  


2. Nowy duch kapitalizmu w stosunkach prawnych

Blok poświęcony rożnym formom przemocy symbolicznej wykorzystywanym w stosunkach prawnych i ich legitymizacji prawnej oraz ideologicznej. W latach pięćdziesiątych XX wieku rozpoczęła się na Zachodzie dyskusja nad tym, czym się różni podmiotowość pracownika od podmiotowości obywatela. W ramach tego bloku będziemy zajmować się następującymi problemami:  


• Czy obywatelem jest się dopiero po wyjściu z pracy? 

• Czy pracownik może być „we władzy” pracodawcy i co to oznacza dla całokształtu stosunków pracy?

• W jakich warunkach historycznych kształtował się duch praw społecznych? 

• Co duch prawa mówi o różnicy między przemocą symboliczną i przemocą fizyczną? 

• Jak zmieniały się strategie zarządzania pracownikami w przedsiębiorstwach prywatnych i instytucjach publicznych w XX wieku? 

• Jak kapitalizm przenika i formuje/deformuje prawne fundamenty ładu społeczno-gospodarczego 

i jak wpływa na utrwalone stosunki społeczne, np. rodzinne?  


3. Od społeczeństw klasy średniej do „populacji dryfującej” (population flottante)? 

Globalny prestiż Europy był identyfikowany z dobrobytem dla większości, tymczasem ostatnia dekada upłynęła pod znakiem diagnozy o zanikaniu klasy średniej na Zachodzie. Jak utrzymują niektórzy autorzy, klasa średnia stała się zbędnym elementem systemu, a globalne transformacje wymagają lokalnych adaptacji. Podczas pandemii spopularyzowano ideę uniwersalnego dochodu podstawowego jako remedium na aktualne i przyszłe kryzysy. Ten blok seminariów będzie poświęcony następującym kwestiom:


• Les passions tristes, czyli polityka afektów w czasach kryzysu.

• Państwo dobrobytu (État-providence, État social, welfare state) jako fenomen historyczny.

• Co to jest „dobrobyt” i jakie obowiązki ta idea kreuje wobec państwa i stron stosunku pracy? 

• Jakie zmiany ustroju pracy i porządku społecznego implikuje projekt uniwersalnego dochodu podstawowego? 

• Jaka jest socjogeneza  uniwersalnego dochodu podstawowego? 

• Dlaczego projekt uniwersalnego dochodu podstawowego jest przedmiotem krytyki w Europie Zachodniej, podczas gdy w Europie Wschodniej uchodzi za postulat progresywny?


4. Wymiana, cyrkulacja, transfer, kontrabanda i dominacja, czyli nauka w czasach globalnych transformacji

Wiele instytucji deklaruje misję popularyzacji wiedzy naukowej, a w debacie publicznej często się słyszy, że wiedza jest dobrem wspólnym. W badaniach nad wytwarzaniem wiedzy zaszła zmiana: analogie między Akademią i religią zastąpiły dziś analizy pokazujące wiedzę naukową jako część ekonomii niematerialnej. Marka, renta z koneksji, influencerzy, brokerzy narracji, zyskowność, inwestycje,  przedsiębiorczość, zyski, globalne i lokalne systemy nadawania wartości twórczości oraz kontrola cyrkulacji idei to pojęcia, za pomocą których bada się to, jak jest wytwarzana i kapitalizowana wiedza. Ten blok spotkań jest poświęcony następującym pytaniom:


• Jak kształtowała się idea wolności akademickiej? 

• Kto dziś wytwarza wiedzę, a kto i jak ją kapitalizuje? 

• Czym się różnią elity centrum (państwowe, intelektualne, finansowe) od elit peryferyjnych? 

• Jaką rolę pełnią think tanki w cyrkulacji idei i tematów debat publicznych? 

• Na czym polega apolityczność w sprawowaniu funkcji państwowych i tworzeniu ładu ustrojowego w państwie?  

© 2021 CBZ Centrum Badań Zaawansowanych. Wszystkie prawa zastrzeżone.